Sexting bij jongeren: van spannend tot schadelijk

Joanne Mouthaan
geschreven door Joanne Mouthaan

Flirterige berichtjes van een oude scharrel of een soort digitaal voorspel voor datenight met je man. Daar dacht ik aan als ik het woord “sexting” hoorde. Maar de kranten hebben het de afgelopen tijd toch een andere lading meegegeven. Berichten van kinderen die geen andere uitweg zagen dan de dood omdat ze keer op keer werden gepest of gechanteerd met hun eigen naaktfoto’s of seksfilmpje. Zoiets ultiem intiems, zeker op zo’n leeftijd, hun diepste vertrouwen beschaamd.

Mijn maag draait om wanneer ik het lees.

Een beetje opgelucht ben ik ook, mijn kinderen hebben nog geen eigen mobieltje, maar ook dat stadium komt rap dichterbij. De wereld van jongeren nu is radicaal anders dan die van mijzelf door die mobiele revolutie. Is sexting voor hen doodnormaal, simpelweg één van de manieren waarop je met elkaar flirt en seks ontdekt? Doen ze dat allemaal zomaar zonder te denken aan hoe blijvend een spannende foto of pikant filmpje kan zijn? En wat kunnen we wèl doen, als het misgaat?

Sexting en shame-sexting

Online media zijn onmisbaar in het dagelijks leven, en dus ook de seksualiteit, van jongeren. Voor seksuele voorlichting, maar ook voor het vinden van relaties en seksuele contacten, zoals blijkt uit het onderzoek Seks onder je 25e. Waar 9% van de jongens en 7% van de meisjes via een datingapp, zoals Tinder, een afspraakje maakt, leidt dit bij resp. 5% en 4% tot seksueel contact. Jongeren geven in het begin van een relatie de voorkeur aan online contact, maar later aan face-to-face contact.
Sexting, naaktbeelden uitwisselen via online media, komt relatief weinig voor: van 2,6% van de jongeren tussen 12 en 17 jaar in het onderzoek Jongeren en Online Veiligheid tot één op de acht jongens en meisjes in de leeftijd 12 tot 25 jaar in het onderzoek Seks onder je 25e. Slechts 2% van de jongens en 1% van de meisjes geeft aan dat een naaktfoto of -filmpje van hen tegen hun wil in werd verspreid, shame-sexting genoemd, maar daarvan geeft de helft tot driekwart aan dat zij dit vervelend vonden. Belangrijk is dat jongeren over het algemeen zeggen sexting niet normaal te vinden, ongewenste beelden te verwijderen en geen materiaal door te sturen.

Die cijfers stellen al wat meer gerust, maar er hoeft maar één klasgenoot een foto of filmpje door te sturen naar 100 anderen, waarvan ook enkelen het weer doorsturen naar 100 anderen, en het aantal ontvangers stijgt explosief. En daar ligt het gevaar op de loer.

Wat als het misgaat?

Ik ga in gesprek met Rik Knipschild, een kinder- en jeugdpsycholoog die zich bezighoudt met psychotrauma. “In de Jeugd-GGZ krijgen we steeds meer aanmeldingen van jongeren met klachten naar aanleiding van digitaal seksueel geweld, zoals sexting, sextortion en grooming. We moeten ons wel realiseren dat we te maken hebben met een selecte groep jongeren die aan sexting doen, dat het vaker goed gaat dan fout,” aldus Rik Knipschild, psychotraumatherapeut bij Karakter. “Maar als iemand slachtoffer wordt van het ongewild doorsturen van naaktbeelden, zijn de gevolgen vaak groot.”

We weten dat we veel nog niet weten

Onderzoeken vonden dat jongeren die aan sexting doen vaker risicovol seksueel gedrag vertonen, zoals onveilige seks, vaker emotionele problemen hebben en meer alcohol gebruiken. Rik Knipschild: “Welke groep jongeren wel en geen klachten krijgt, daar weten we nog weinig over. Het is niet duidelijk of degenen die zich melden al eerder ervaringen hadden met seksueel grensoverschrijdend gedrag. Wel weten we dat met name jongeren die al getraumatiseerd zijn, een laag zelfbeeld hebben en een verstandelijke beperking hebben at risk zijn om geconfronteerd te worden met de negatieve kant van sexting.” We moeten dus meer te weten komen over wat nu maakt dat iemand kwetsbaar is voor sexting-gone-wrong. “Samen met studenten van de Hogeschool Arnhem/Nijmegen starten we eind 2017 een kwalitatief onderzoek i.s.m het Landelijk Centrum voor Seksueel Geweld en Karakter, om de beleving in kaart te brengen nadat dit gebeurd is: waar hebben deze jongeren last van, wat hebben ze wel en niet nodig en hebben ze het gekregen?”.

Waar hebben de slachtoffers vooral last van?

“In eerste instantie gaat het veelal om angst, paniek, stemmingsklachten en soms acute suïcidaliteit. Gaandeweg komen andere klachten op. Angst om de sociale omgeving onder ogen te komen, niet meer naar school of sportles gaan, geobsedeerd het internet afstruinen op zoek naar beelden van zichzelf, het ervaren van schuld, schaamte en indringende beelden.”

Behandel ook de context

Samen met Iva Bicanic, directeur van de landelijke Centra voor Seksueel Geweld, schreef Rik Knipschild aanbevelingen voor de behandeling van slachtoffers van online seksueel geweld, zoals met EMDR-therapie. Deze zorgt ervoor dat de slachtoffers de gebeurtenissen kunnen verwerken, zodat zij kunnen beginnen met het verwerken van gevoelens van schaamte en schuld. “Het aanpakken van indringende beelden is slechts één aspect,” vertelt Knipschild. “Er is veel werk nodig in de context van de klachten. Het is heel reëel dat de cliënt in de behandelkamer bezig is met de verwerking en dat hij tegelijkertijd op zijn mobiel doorkrijgt dat de beelden weer verspreid zijn.” En dat maakt deze slachtoffers lamgeslagen, machteloos, angstig, volgens Knipschild. Ze voelen zich of raken zelfs sociaal geïsoleerd. “Het gevaar op ‘victim blaming’ is groot: “had je die foto maar niet moeten nemen en delen”. Niet alleen weten we dat dat een voorspeller is voor ernstige klachten, het risico op herhaaldelijke schending van de integriteit is ook groter. Van belang is daarom dat gelijktijdig met effectieve interventies, waarvan EMDR in onze ervaring er één is, ook op andere niveaus, zoals juridisch en sociaal, gewerkt wordt om verspreiding tegen te gaan.”

Toenemende aandacht

Initiatieven zoals www.Mediawijsheid.nl en www.Helpwanted.nl bieden laagdrempelige informatie voor jongeren, ouders, scholen over veilige seksuele gedragingen en communicatie. Zo bestaan er protocollen voor scholen op het gebied van online seksueel gedrag. Ook in de reguliere media staat het onderwerp in de belangstelling. RTL start binnenkort met het programma Online Misbruik, waarin slachtoffers hun verhaal kunnen doen. “Onlangs heb ik meegewerkt aan een driedelige documentaire van de NPO over (normale) seksualiteit bij pubers. Daarin komt ook online seksualiteit, in positieve zin maar ook als het misgaat, aan de orde”. Knipschild benadrukt nogmaals dat sexting onderdeel kan zijn van een gezonde seksualiteitsontwikkeling en dat in de meeste gevallen ook is. “Maar hoe meer we weten over de groep met klachten na slechte ervaringen hiermee, hoe dichter we bij effectieve behandelingen komen. En daar weten we nu nog niet genoeg over.”
Ik kan het onderwerp “mobiele etiquette” nog even voor mij uitschuiven, maar ik hoop dat ik als het zover is, mijn kinderen kan uitleggen dat het er –mobiel of niet mobiel– om draait dat je vooral je eigen grenzen en die van de ander respecteert. En dat ‘samen zijn’ zonder een scherm ertussen toch echt wel leuker is. Om in hun eigen woorden te spreken: “Het is ook wel eens ‘geen mobieltjes dag’, mama.”

Joanne Mouthaan

Dit artikel kwam eerder uit in Impact Magazine, 2017;3. Sexting: van spannend naar schadelijk. Interview met Rik Knipschild.

 

Voor meer informatie:
KlikSafe (2017). Jongeren en Online Veiligheid. Over risicovol mediagebruik en de rol van ouders. Nunspeet. https://www.kliksafe.nl/wp-content/uploads/2017/01/Kliksafe-Rapport-online-veiligheid.pdf. Geraadpleegd 8-9-2017.
Rutgers/SOA Aids Nederland (2017). Seks onder je 25e. http://seksonderje25e.nl/page/Samenvatting. Geraadpleegd op 8-9-2017.
EMDR Magazine, 2017;14. EMDR gericht op schade door sexting. Een leidraad voor behandeling. Door Rik Knipschild en Iva Bicanic.

Laat een reactie achter

1 reactie

  • Het gevaar ligt idd op de loer zoals je schrijft. Toen ik juf van groep 8 was liet ik de kinderen naar zichzelf googlen. Wat staat er over jou? Was dat je intentie? Het gaf een duidelijk beeld dat zij er zelf invloed op kunnen hebben wat de wereld in gaat. Sommige kinderen hebben er toen bewust voor gekozen, om tegen ouders te zeggen, dat ze niet meer op hún facebook wilden komen. Hun goed recht!